Huur je als ondernemer freelancers in, dan heb je de afgelopen twee jaar waarschijnlijk met een schuin oog naar Den Haag gekeken. Eerst kwam de handhaving op schijnzelfstandigheid terug, toen weer een zachte landing, en nu is er opnieuw beweging. Vanaf 1 januari 2026 verandert de aanpak van de Belastingdienst opnieuw, en deze keer met een concreet gevolg voor je portemonnee: er kunnen weer boetes vallen.
Voor bedrijven die structureel met zzp'ers werken, of dat nu is vanwege personeelstekort of gewoon omdat specialistische kennis tijdelijk nodig is, is dit geen detail. Een verkeerd ingerichte samenwerking kan achteraf worden omgezet in een dienstverband, met loonheffing en premies over de hele looptijd als gevolg.
Dit verandert er per 1 januari 2026
Eind vorig jaar besloot het kabinet de zogeheten zachte landing bij de handhaving op schijnzelfstandigheid gedeeltelijk te verlengen, na een reeks aangenomen moties in de Tweede Kamer. Gedeeltelijk is het sleutelwoord. De Belastingdienst legt in 2026 geen verzuimboetes op bij fouten zonder opzet, en start bij twijfel meestal nog met een bedrijfsbezoek in plaats van direct een naheffing. Tot zover blijft het beeld van 2025 overeind.
Het verschil zit in de vergrijpboete. Die kan de fiscus vanaf 1 januari 2026 weer opleggen, oplopend van 25 tot 100 procent van de naheffing, bij opzet of grove schuld. Bij een vermoeden van opzet en een fiscaal nadeel boven de 100.000 euro kijkt de Belastingdienst zelfs of strafrechtelijke vervolging aan de orde is. Verzuimboetes volgen pas per 2027, maar wie bewust de regels negeert, betaalt dus al dit jaar de rekening.
Nieuw is ook de detectiemodule waarmee de Belastingdienst opvallende inhuurpatronen landelijk signaleert, en de aandacht voor de hele keten bij inhuur via bemiddelaars: wie geeft feitelijk instructies, en wie heeft economisch voordeel bij de constructie. Zowel opdrachtgever als tussenpersoon kunnen daardoor in beeld komen.
Waarom de fiscus nu toch ingrijpt
De volledige verlenging van de zachte landing die veel ondernemersorganisaties hadden gehoopt, is er niet gekomen. Het kabinet vond dat onwenselijk, omdat bedrijven die niets hadden aangepast dan zouden worden beloond ten opzichte van wie wel actie ondernam. Daar komt een financiële prikkel bij: Nederland heeft in het Herstel- en Veerkrachtplan met de Europese Commissie afgesproken dat de handhaving op arbeidsrelaties weer op gang komt. Uitstel kan een korting van 600 miljoen euro aan Europese herstelgelden kosten. Die twee belangen, politieke druk uit de Kamer en een financiële verplichting aan Brussel, verklaren waarom 2026 een tussenjaar is geworden in plaats van opnieuw een volledig moratorium.
De signalen waar de Belastingdienst op let
De beoordeling of iemand echt zelfstandig werkt, draait al sinds het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad om een set van niet-uitputtende gezichtspunten, geen simpele checklist. Onder meer deze punten wegen mee:
- Bepaalt de opdrachtnemer zelf hoe en wanneer het werk gebeurt, of grijp jij als opdrachtgever in op werktijden en werkwijze?
- Is het werk ingebed in je organisatie, bijvoorbeeld doordat iemand meedraait in het teamoverleg en een vast bureau heeft?
- Moet de opdracht persoonlijk worden uitgevoerd, of mag de zzp'er iemand anders sturen?
- Loopt de opdrachtnemer echt ondernemersrisico, met eigen materiaal, eigen tarief en meerdere opdrachtgevers?
- Gedraagt iemand zich in de praktijk als ondernemer, bijvoorbeeld door een eigen website, btw-facturen en acquisitie?
Geen van deze punten is op zichzelf doorslaggevend. De Belastingdienst en de rechter wegen alles in samenhang, en juist dat maakt het lastig om met één aanpassing in het contract veilig te zitten.
Wat je nu al kunt doen om een naheffing te voorkomen
Begin met een eerlijke blik op je huidige inhuur. Werkt iemand al langer dan een jaar fulltime voor je, tegen een laag uurtarief, met vaste werktijden en jouw laptop? Dan loop je risico, ongeacht wat er in het contract staat. Leg in de overeenkomst vast dat de zzp'er zelf bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd, en zorg dat dit ook in de praktijk klopt. Gebruik waar mogelijk een goedgekeurde modelovereenkomst en check bij twijfel de site hetjuistecontract.nl, die de Belastingdienst zelf noemt als hulpmiddel.
Twijfel je structureel of een rol eigenlijk een vaste medewerker vraagt? Dan is payroll overwegen vaak een veiliger tussenweg dan een zzp'er in een rol duwen die feitelijk een dienstverband is. En houd rekening met de financiële kant voor de zzp'er zelf: nu de zelfstandigenaftrek fors omlaag gaat, wordt tariefonderhandeling voor beide partijen relevanter dan voorheen.
Dit regel je deze maand nog
Wacht niet tot de Belastingdienst langskomt. Loop je actieve zzp-contracten na, begin bij de langstlopende en de laagste tarieven, want daar zit het grootste risico. Vraag jezelf per samenwerking af of je op basis van de bovenstaande punten zelf zou concluderen dat iemand ondernemer is. Pas waar nodig de werkwijze aan, niet alleen het papier. Dat kost nu een middag, een naheffing met vergrijpboete kost je achteraf veel meer, en dan praat je niet over één factuur maar over de hele looptijd van de samenwerking.